اهلیت به معنای اهلی کردن نیست. ما در نخستین روزهای درس خواندن در دانشکده حقوق با موضوع اهلیت آشنا می‌شویم و این مفهوم همراه همیشگی ما در تحلیل‌ و یادگیری است.
در لغت نامه دهخدا اهلیت [ اَ لی ی َ ] (ع مص جعلی ، اِمص) به معنای سزاوار بودن، لیاقت و شرافت آمده است. این معنا نزدیک است به آنچیزی که در رشته حقوق از واژه برداشت می‌شود یعنی توانایی قانونی شخص برای دارا شدن یا اجرای حق. به عبارت دیگر، اهلیت در حقوق یک رتبه و مقام است که نشانگر سزاواری فرد برای بهره مندی از حقوق مقرر در قانون است و انواعی دارد که جای بحث آن در این یادداشت نیست.
اما در مقابل اهلی کردن همانگونه که پیش‌تر نوشته‌ام وابسته به تبعیت است نه منزلت. برای اهلی بودن سزاواری شرط نیست بلکه سازگاری است که اهمیت دارد. آنچنان که گالیله در دوران خود، فرد سزاواری بود اما سازگار نبود. سقراط در نزد قوم خود فرد سزاوار و شایسته‌ای بود اما سازگار نبود. بیل گیتس در دوران تحصیل خود همواره اهل علم و تحصیل بوده و همگان معترفند که بیل یک مرد سزاوار و دارای منزلت است اما سازگار با دانشگاه نبود و به همین سبب راه دیگری را در پیش گرفت

سزاوار باشیم یا سازگار؟

اجازه بدهید اینجا کمی وسیع تر از دامنه مدرسه صحبت کنیم. در نظام‌های جمعی که ارزش بنیادین آنها سازگاری است، همواره سزاوار بودن قربانی خواهد شد. شما اگر دانشمندترین یا با تجربه‌ترین کارمند یک اداره باشید اما با قواعد آن سازگاری نداشته باشید (مثلا بدن شما نیاز به استراحت صبحگاهی داشته باشد و برخلاف عرف اداری، فرد شب بیداری باشید که نمی‌تواند صبح‌ زود در محل کار حاضر شود) در این صورت چه سرنوشتی خواهید داشت؟
در بسیاری از نظام‌های جمعی از قبیل ارتش، مدرسه، کارمندی و… شما به دوراهی هایی می‌رسید که یک مسیر به سمت گزینه ناصحیح اما مطابق با دستور پیش می رود و گزینه دیگر صحیح اما مغایر با دستور مافوق است. شما کدام گزینه را انتخاب خواهید کرد؟ طبعا اگر قصد بقا در این فضا را داشته باشید، سعی می‌کنید سازگاری خود را بیش از پیش نشان دهید.

دست به سینه بودن!

یادتان هست؟ در ایام مدرسه هر وقت میخواستیم که در نگاه معلم، ناظم یا حتی مبصر کلاس وجاهت داشته باشیم دست به سینه می‌نشستیم و سعی داشتیم که متوجه دست به سینه بودن ما بشوند؟ در حالی که دستهای ما اگر روی میزهم باشد، مغایرتی با نظم ندارد اما مدرسه به ما آموزش داده بود که دست‌های به اختیار بسته شده نشانگر سازگاری است و این همان چیزی است که ما برای تشویق شدن به آن نیاز داشتیم.
حالا برگردیم به سوال نخستین، اهلیت و اهلی کردن دو مقوله متفاوت است و مدرسه ناگزیر است اهلی کردن را بر اهلیت ترجیح دهد چون دغدغه اصلی یک مدیر، اداره و حاکمیت بر دانش آموزان است و نه هدایت و تعالی آنها.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *